Ciekawostki

Alfabety świata – który z nich można uznać za dominujący?

Zdawaliście sobie sprawę, że termin „alfabet” funkcjonuje aż w pięciu różnych sensach? Wiecie czym różnią się od niego „abdżad” i „abugida”? Albo któremu z obecnie używanych na świecie alfabetów można przyznać tytuł najbardziej dominującego? Jeśli chcecie poznać odpowiedzi na te pytania, zapraszamy do lektury dzisiejszego artykułu!

Zanim poznasz alfabety świata – wiesz w ogóle, co to jest alfabet?

Abecadło z pieca spadło,

O ziemię się hukło,

Rozsypało się po kątach,

Strasznie się potłukło:

I — zgubiło kropeczkę,

H — złamało kładeczkę,

B — zbiło sobie brzuszki,

A — zwichnęło nóżki,

O — jak balon pękło,

aż się P przelękło.

T — daszek zgubiło,

L — do U wskoczyło,

S — się wyprostowało,

R — prawą nogę złamało,

W — stanęło do góry dnem

i udaje, że jest M.”

(„Abecadło”, Julian Tuwim)

Mieliście świadomość, że termin „alfabet” jest używany aż w pięciu znaczeniach, które to często są ze sobą mylone? Jeśli nie, to już wam wszystko wyjaśniamy.

  • Słowo „alfabet” wywodzi się ze starogreckich pierwszych liter alfabetu, mianowicie od alfy i bety.

  • W Polsce znany jako „abecadło”, w staropolskich tekstach znany jako „obiecadło”.

  • To najpopularniejszy system zapisywania mowy.

Zanim przejdziemy alfabetów świata i rozwiązania tajemnicy, który z nich jest najbardziej dominujący, przejdźmy najpierw do przedstawienia pięciu znaczeń alfabetu. Są to:

  1. Pismo alfabetyczne – jest to fonetyczny system pisma, w którym każdy znak zwany literą odpowiada zwykle jednemu dźwiękowi (głosce). Będzie tutaj np. alfabet łaciński. W tym sensie termin alfabet będzie tożsamy z pojęciem pisma.

  2. Alfabet narodowy – jest to zestaw liter oraz uzupełniających go znaków pisma używany dla danego języka lub narodu. Ułożony w tradycyjny i ustalony sposób. W takim sensie alfabety są różne choć stanowią warianty narodowego tego samego pisma alfabetycznego w sytuacji, gdy posiadają własne odrębne znaki.

  3. Porządek alfabetyczny – jest to ustalony i tradycyjny porządek znaków dla danego alfabetu narodowego.

  4. System transkrypcji mowy – są to różne systemy transkrypcji mowy. Jednym z najbardziej znanych jest międzynarodowy alfabet fonetyczny, znany jako IPA lub API.

  5. Systemy kodów, które nie są systemami pisma – tym pojęciem czasem określa się „alfabet fonetyczny ICAO” (zwany również jako „alfabet fonetyczny NATO”). Tak naprawdę nie jest to system pisma, ale metoda mnemotechniczna literowania i jednoznacznego przekazywania zapisu słów zapisywanych alfabetem łacińskim, z zastosowaniem tzw. mnemonimów, czyli słów zaczynających się od danej litery.

Alfabet i nazwy pokrewne. O co chodzi?

Nie wszystkie systemy pisma można nazwać terminem alfabet i wrzucić do worka alfabetów świata. Dlaczego?

Abdżad – to pismo spółgłoskowe. Jego nazwa wzięła się od pierwszych czterech liter z pisma arabskiego, a mianowicie od „ ‚a , b, dż, d”. Zaliczają się do nich: arabski, aramejski, fenicki, hebrajski, syriacki.

Abugida – to z kolei alfabet sylabiczny. Nazywa się tak od pierwszych czterech liter w piśmie etiopskim, „a , bu, gi, da”. Dzielą się na trzy główne rodziny: indyjskie, etiopskie i kanadyjskie.

Alfabet łaciński – najbardziej dominujący pośród alfabetów świata?

Alfabet łaciński znany jest także jako łacinka oraz alfabet rzymski. Ten system znaków służy do zapisu większości języków europejskich, a także wielu innych. Warto podkreślić fakt, że jest najbardziej rozpowszechnionym alfabetem na świecie – czy wiedzieliście, że posługuje się nim aż 35% ludzi żyjących na naszej planecie? Jego historia związana jest z systemem służącym do zapisu łaciny.

  • Wywodzi się z alfabetu etruskiego,

  • czas używania: od ok. 700 roku p.n.e.,

  • początkowo składał się z 21 liter.

  • rodzaj: fonetyczny,

  • typ: pismo głoskowe (alfabet),

  • kierunek pisma: od lewej do prawej, od góry do dołu,

  • są dwa zestawy znaków – małe i wielkie litery,

  • języki pisma: języki europejskie: germańskie, romańskie, celtyckie, a także niektóre słowiańskie, tureckie, itp.

Alfabety świata – chwila dla fikcji

O co chodzi? Wśród alfabetów świata znajdują się także te, które określa się mianem fikcyjnych, a mianowicie stworzonych do celów literackich czy innych.

Co znajdziemy w tej kategorii? Są wśród nich m.in.:

Wymyślony przez J. R.R. Tolkiena na potrzeby jego mitologii śródziemna cirth, stworzony przez dr. Marca Okrada na potrzeby serialu „Star Trek” klingoński czy używany w świecie „Gwiezdnych Wojen” fikcyjny alfabet o nazwie aurebesh.

Alfabety świata: systemy pisma pokrewne alfabetowi

W tej grupie znajdują się m.in.: awestyjski, etruski, głagolica, grecki, gruziński, koptyjski, koreański zw. hangul, ormiański, runiczny czy staroturecki.

Alfabety świata: ze względu na zestaw znaków i porządek alfabetyczny i na bazie alfabetu łacińskiego

Brzmi trochę skomplikowanie, ale jeśli przeczytaliście uważnie wcześniejsze partie tego artykułu, na pewno wszystko jest jasne.

Wśród tych alfabetów świata znajdują się np.: albański, angielski, chorwacki, czeski, fiński, francuski, litewski, polski, portugalski, włoski, węgierski, wietnamski.

Alfabety świata: ze względu na zestaw znaków i porządek alfabetyczny i na bazie alfabetu cyrylickiego

Wśród nich są takie alfabety świata jak np.: bułgarski, białoruski (cyrylicki), serbski (cyrylicki), macedoński czy rumuński (cyrylicki).

Alfabety świata: ze względu na zestaw znaków i porządek alfabetyczny i na bazie alfabetu (abdżadu) arabskiego

Domyślacie się, które z nich wchodzą do tej kategorii? Są to np. arabski, perski czy turecki (arabski).

Alfabety świata: ze względu na zestaw znaków i porządek alfabetyczny i na bazie alfabetu (abdżadu hebrajskiego)

Tej grupie są hebrajski czy jidysz.