Ciekawostki

Co ma wspólnego kangur z językiem australijskim…?

Australia to szósty co do wielkości kraj świata i największa wyspa – jedyna wyspa, która jest jednocześnie kontynentem, i jedyny kontynent będący jednocześnie państwem. Jest pierwszym i ostatnim kontynentem podbitym z morza. To również jedyna państwo, które zaczynało karierę jako więzienie” – tak o Terra Australis pisze w książce „Śniadanie z kangurami. Australijskie przygody” znany na całym świecie podróżnik, Bill Bryson. A skoro mówimy o Czerwonym Lądzie, to chcielibyśmy dziś poruszyć kwestie tego, jaki jest języka urzędowy Australii. A zaczniemy od rozwikłania pewnej sprawy, a mianowicie tego, co ma wspólnego kangur z australijskim…?

Australia oczami Billa Brysona

Zanim wcielimy się w postać Sherlocka Holmesa i postaramy się rozwikłać zagadkę, o której mowa w tytule dzisiejszego artykułu (jaki jest język urzędowy Australii), postanowiliśmy pokazać wam to piękne miejsce na ziemi oczami Billa Brysona, amerykańskiego pisarza i autora książek podróżniczych, który z niezwykłą lekkością podaje „kilogramy” interesujących danych o tym państwie, ale i pisze o Terra Australis z rozbrajającym humorem.

Gotowi odkryć Czerwony Ląd?

  • (…) ludzie są niesamowicie sympatyczni, radośni, ekstrawertyczni, bystrzy i niezawodnie pomocni; miasta australijskie są bezpieczne, czyste i prawie zawsze zbudowane nad wodą; społeczeństwo jest zamożne, dobrze zorganizowane i przepojone duchem egalitaryzmu; jedzenie jest znakomite; piwo jest zimne; słońce świeci prawie zawsze; na każdym rogu można dostać kawę; Rupert Murdoch już tam nie mieszka. Czego jeszcze można chcieć od życia?”i

  • Osiemdziesiąt procent australijskich gatunków roślin i zwierząt występuje tylko tam. Poza tym obfitość fauny i flory kontrastuje z nieprzychylnością środowiska naturalnego. Australia jest najbardziej suchym, płaskim, najgorętszym, najbardziej nieurodzajnym i klimatycznie agresywnym ze wszystkich zamieszkałych kontynentów – w mniejszym stopniu do życia nadaje się tylko Antarktyda.”ii

  • Tutaj znajduje się największy żywy organizm na świecie, czyli Wielka Rafa Koralowa, oraz robiąca największe wrażenie, najbardziej znana skała świata, Ayers Rock (lub Uluru, by posłużyć się obecną, oficjalną aborygeńską nazwą).”iii

  • (…) naród ten nigdy nie wydał z siebie bohatera, który byłby obrońcą prawa, takiego jak Watt Earp czy Bat Masterson w Ameryce. Wszyscy australijscy bohaterowie ludowi są czarnymi charakterami pokroju Billy’ego Kida. Tutaj nazywa się ich bushrangers, a najsłynniejszym z nich był Ned Kelly”.” iv

  • Australia jest w większości pusta i leży bardzo daleko. Mieszka tam stosunkowo mało ludzi, a rola tego kraju w sprawach świata jest marginalna. Australia nie organizuje zamachów stanu, nie trzebi zasobów ryb, nie uzbraja niesympatycznych despotów, nie uprawia koki w prowokacyjnych ilościach i nie rozpycha się łokciami. Jest stabilna, pokojowa i poczciwa. Nie trzeba jej obserwować, więc tego nie robimy. Ale zdradzę wam jedno: to nasza strata. Bo Australia to bardzo ciekawy kraj. Naprawdę. I właśnie to chciałem wam powiedzieć.”v

Jaki jest język urzędowy w Australii?

A skoro mówimy o tym odległym miejscu zapewne wiele osób może się zastanawiać, jaki jest język urzędowy w Australii?

Otóż jest to australian english, czyli australijski angielski, inaczej określany jako australijska odmiana angielskiego.

Współczesny australijski (język urzędowy Australii):

  • oparty jest głównie na standardzie brytyjskim,

  • ma w sobie trochę z amerykańskiej odmiany angielskiego,

  • znajdziemy w nim zapożyczenia z języków europejskich,

  • niewielkie zapożyczenia z języków aborygeńskich.

Skoro już wiemy jaki jest język urzędowy Australii, dodajmy, że australijski znany jest ze zdrobnień, czyli skróconych wersji najbardziej znanych słów, tzw. diminutive. Wśród nich są m.in.:

  • Aussie (Australian) – Australijczyk,

  • smoko (smoking break) – przerwa na papierosa, krótka przerwa w pracy,

  • beaut arvo (beautiful afternoon) – ładny wieczór.

Pora na rozwiązanie zagadki: co ma wspólnego kangur z językiem australijskim?

Skoro już wiemy, jaki jest język urzędowy w Australii, nadszedł czas na rozwiązanie zagadki.

Pozwólcie jednak na maleńką dygresję. Otóż ludzie na Terra Australis pojawili się już jakieś 65 tys. lat temu. Kilkadziesiąt tysięcy lat przed jej odkryciem zamieszkiwana była już przez ludy Aborygenów, które prawdopodobnie przywędrowały na te ziemie z terenów południowo-wschodniej Azji. Europejczycy odkryli ten kontynent po raz pierwszy w XVI wieku (byli to Portugalczycy). Wiek później przywędrowali tutaj Holendrzy. Po raz trzeci w 1768 roku odkrył ją znany podróżnik i żeglarz James Cook, wówczas nazwał ją Nową Południową Walią, a także pozwolił sobie przyłączyć ją do Korony Brytyjskiej.

Dlaczego o tym wspominamy? Zastanawialiśmy się dziś, jaki jest język urzędowy Australii. Wiemy już, że to australijski. Warto więc poznać jakieś intrygujące fakty z przeszłości, a takim jest rozwiązanie naszej zagadki.

Otóż pierwszym zapisanym słowem po australijsku jest kangur – „kangaroo”. Zanotował je właśnie wspomniany wcześniej kapitan James Cook podczas swojej pierwszej podróży na Czerwony Ląd.

Założono więc, że wszyscy australijscy Aborygeni znają to słowo, ale najciekawsze jest w tym, że żadne zamieszkujące Terra Australis plemię go nie rozpoznało… W 1976 rozwiązano zagadkę. Lingwista John B. Havviland udowodnił, że „kangaroo” pochodzi od bardzo rzadkiego gatunku kangura, którego w lokalnych narzeczach określa się jako „gangurru”.

i „Śniadanie z kangurami. Australijskie przygody”, Bill Bryson, wyd. Zysk i S-KA, Poznań 2011, str. 21.

ii Tamże, str. 17.

iii Tamże, str. 15.

iv Tamże, str. 198.

v Tamże, str. 351.